Nieuw focus in de katholieke
seksuele moraal
Academische bronnen
Op onze website, www.womenpriests.org, hebben we een aantal
documenten gepubliceerd met richtlijnen over seksualiteit om katholieken te
helpen. We hebben besloten dergelijke adviezen beschikbaar te maken vanwege het
feit dat vele katholieken zich in deze zaken onzeker voelen en ons om raad
hebben gevraagd.
In dit document bieden we een selecte lijst voor verdere lectuur, die
de theologische en wetenschappelijke gronden verschaffen voor de door ons
gepresenteerde standpunten.
Hiertoe aangezet door het Tweede Vatikaans Concilie hebben de
katholieke moraaltheologen hun focus verlegd op drie terreinen (met veel
overlapping tussen de drie):
- Een verschuiving weg van ontologische
constructies van gender, huwelijk en seksualiteit naar de empirische ontdekking
van gender, huwelijk en seksualiteit.
- Een verschuiving weg van het
‘Augustijnse’ dualisme naar het vieren van de schitterende gave van
lichaam, gender en seks.
- Een verschuiving weg van een seksuële
ethiek die helemaal geconcentreerd is op de wet naar een persoonsgerichte
ethiek.
De traditionele opvatting definieerde de ‘natuur’ van
mannelijkheid en vrouwelijkheid en schreef voor wat huwelijk en seks uitmaakt.
Zij berustte vaak op verouderde en onjuiste filosofische constructies.
Bijbelteksten werden eerder geïnterpreteerd in het licht van dergelijke
constructies dan in ‘de oorspronkelijke bedoeling’ van de teksten
zelf.
Tegenwoordig richt men zich naar wat we over gender en huwelijk leren
uit de wetenschappen (de evolutie, biologie, psychologie, sociologie enz.) en
uit het christelijk ervaren van ‘man’ of ‘vrouw’ zijn, en
van diepe christelijke liefdesrelaties. De bijbelse boodschap wordt
geïnterpreteerd binnen de bedoeling en de beperkende context van iedere
passage.
Hier volgt slechts een greep
uit de bibliografie:
Algemeen
- Charles Curran & Richard McCormick (eds.), Dialogue about
Catholic Sexual Teaching, Paulist Press, New York 1993.
- Jack Dominian and Hugh Montefiori, God, Sex and Love, SCM,
London 1987.
- Vincent Genovesi, In Pursuit of Love: Catholic Morality and Human
Sexuality, Gill & Macmillan, Dublin 1987.
- Philip Keane, Sexual Morality: a Catholic Perspective, Gill
& Macmillan, Dublin 1977.
- Kevin T. Kelly, New Directions in Moral Theology, Geoffrey
Chapman, London 1992.
- Kevin T. Kelly, New Directions in Sexual Ethics, Geoffrey
Chapman, London 1998.
- Anthony Kosnik and others, Human Sexuality. New Directions in
Catholic Thought, Search Press, London 1977.
- Jean-Marie Pohier, “Recherches sur les Fondements de la Morale
Sexuelle Chrétiennne”, Revue des Sciences Philosophiques et
Theologiques 54 (1970) pp. 3-23, 2-1-226.
De experimentele dimensie
- Joseph Fletcher, Situation Ethics: The New Morality,
Westminster Press, Philadelphia 1966.
- Ellen Leonard, “Experience as a source for theology”,
Proceedings of the Catholic Theological Society of America (1988) pp.
44-61.
- Susan L. Secker, “Human experience and women’s experience:
resources for Christian ethics”, Annual of the Society of Christian
Ethics 1991, pp. 133-150.
De seksualiteit van de vrouw
- Anne E. Carr, Liberating Conscience: Feminist Explorations in
Catholic Moral Theology, SCM, London 1996.
- Chester Gillis, “Feminist Theology, Roman Catholicism and
Alienation”, Horizons (1993) pp. 280-300.
- Elaine Graham, Making the Difference: Gender, Personhood and
Theology, Mowbray, London 1995.
- Susan Frank Parsons, Feminism and Christian Ethics, Cambridge
University Press 1996.
- Rosemary Radford Ruether, Sexism and God-Talk: Towards a Feminist
Theology, SCM, London 1983.
- Alison Webster, Found Wanting: Women, Christianity and
Sexuality, Cassell London 1995.
Homoseksualiteit
- Timothy Bradshaw (ed.), The Way Forward? Christian Voices on
Homosexuality and the Church, Hodder & Stoughton, London 1997.
- Jeannine Gramick & Robert Nugent (eds.), Voices of Hope: A
Collection of Positive Catholic Voices on Gay and Lesbian Issues, Center
for Homophobia Education, New York 1995.
- John McNeill, Freedom Glorious Freedom: The Spiritual Journey to
the Fullness of Life for Gays, Lesbians and Everybody Else, Beacon Press,
Boston 1995.
- Elizabeth Stuart, Just Good Friends: Towards a Lesbian and Gay
Theology of Relationships, Mowbray, London 1995.
Augustinus (en anderen) hebben negatieve ideeën
geïntroduceerd in de hoofdstroom van de katholieke (en de christelijke)
traditie over het fysieke lichaam, seks en gemeenschap. Seks werd gezien als in
zichzelf verdacht, voortkomend uit het kwaad en leidend tot het kwaad, en
slechts getolereerd als ‘een noodzakelijk kwaad’ in de
voortplanting.
Het focus ligt nu op het feit dat het lichaam, met al zijn
seksualiteit, in zichzelf goed is. Seks speelt een wezenlijke en aangename rol
in intieme menselijke relaties.
Een greep uit de
bibliografie:
Het ‘Augustijnse’ seksuele dualisme
- Peter Brown, The Body and Society: Men, Women and Sexual
Renunciation in Early Christianity, Faber & Faber, London 1988.
- John J. Hugo, St. Augustine on Nature, Sex and Marriage,
Scepter, Chicago 1969.
- Kim Power, Veiled Desire - Augustine on Women, Continuum, New
York 1996.
Seks en een herwaardering van de ‘lichamelijkheid’
- James Keenan, “Christian perspectives on the human body”,
Theological Studies 53 (1994) pp. 330-346.
- Gareth Moore, The Body in Context: Sex and Catholicism, SCM,
London 1992.
- Elizabeth Moltmann-Wendel, I Am My Body: New Ways of
Embodiment, SCM, London 1992.
- James B. Nelson, Embodiment: An Approach to Sexuality and
Christian Theology, SPCK, London 1978.
Het christelijk genieten van seks
- Andrew Greeley, Sexual Intimacy, Thomas More Press, Chicago
1973.
- Andrew Greeley, Love and Play, Thomas More Press, Chicago
1975.
Vroeger werd de seksuele moraal geïnterpreteerd in termen van
regels en bepalingen, van wetten die God had neergelegd in natuur en
openbaring.
Het nieuwe focus ziet dergelijke uiterlijke normen en idealen als
gematigd door de omstandigheden en het geweten van het individu.
Een greep uit de
bibliografie:
Seks in het huwelijk - het gebruik van voorbehoedsmiddelen
- Charles E. Curran (ed.), Contraception: Authority and Dissent,
Herder and Herder, New York 1969.
- Charles E. Curran, Contemporary Problems in Moral Theology,
Fides, Notre Dame 1970.
- Robert Hoyt (ed), The Birth Control Debate, National Catholic
Reporter, Kansas 1968.
- John Noonen, Contraception: a History of its Treatment by the
Catholic Theologians and Canonists, Harvard University Press, Cambridge
1965.
Intimiteit en seksuele ethiek
- Jack Dominian, Sexual Integrity: the Answer to AIDS, Darton,
Longman & Todd, London 1987.
- Elaine Storkey, The Search for Intimacy, Hodder &
Stoughton, London 1995.
Seks, de persoon en de persoonlijke vervulling
- Peter Bertocci, Sex, Love and Person, Sheed & Ward, Kansas
1969.
- Eugene Kennedy, What a Modern Catholic Believes about Sex,
Thomas More Press, Chicago 1971.
- Michael Valente, Sex, The Radical View of a Catholic
Theologian, Bruce, New York 1971.
Het primaat van het geweten
- Joseph Fuchs, “The Absoluteness of Moral Terms”,
Gregorianum 52 (1971) pp. 415-458
- Joseph C. Wynn (ed), Sexual Ethics and Christian
Responsibility, Association Press, New York 1970.
John Wijngaards