Zelfbevrediging

De technische term voor zelfbevrediging is ‘masturbatie’. Hieronder verstaat men het stimuleren van het eigen lichaam om seksuele gevoelens op te wekken.
Het gebruik van het woord masturbatie suggereert gewoonlijk dat iemand zijn of haar genitaliën aanraakt totdat er intens genot, een orgasme, ontstaat.

De daad van zelfbevrediging door masturbatie mist, wanneer die wordt gepraktiseerd zonder de aanwezigheid van een partner, de volle betekenis van menselijke seksualiteit, die immers gericht is op een liefdevolle relatie. Anderzijds is het zonder meer veroordelen ervan in conservatieve geschriften gebaseerd op onjuiste veronderstellingen.

Wat dacht men vroeger van masturbatie?

1. Schriftuitleg - - Onan die zaad verloren liet gaan?

En Er, Juda’s eerstgeborene, was slecht in de ogen van de HEER en daarom liet de HEER hem sterven. Toen zei Juda tegen Onan: ‘Vervul je zwagerplicht met de vrouw van je broer en verwek voor je broer nakomelingen bij haar’. Maar omdat Onan wist dat zo’n kind als zijn nageslacht zou gelden, liet hij telkens als hij met de vrouw van zijn broer gemeenschap had zijn zaad op de grond terechtkomen, zodat hij geen nakomelingen voor zijn broer zou verwekken. Wat hij deed was slecht in de ogen van de HEER, en daarom liet de HEER ook hem sterven.' Genesis 38,7-10

Middeleeuwse bijbelverklaarders waren ervan overtuigd dat het toekomstig kind vervat is in het mannelijke zaad. Onan ‘verspilde zijn mannelijke zaad’ en dus menselijk leven. Dat was volgens deze middeleeuwse theologen het wezen van de zonde van Onan, een zonde die op één lijn gesteld werd met masturbatie. Gezien in het licht van onze hedendaagse kennis echter, zijn Katholieke moralisten het erover eens dat ‘het verspillen van zaad’ niet zondig is.. Bij elke mannelijke zaadlozing komen bijna 400 miljoen zaden vrij en er is er slechts één nodig voor de bevruchting. Bovendien, wat er veroordeeld wordt in Genesis 38,7-10 is niet het verspillen van zaad maar de weigering van Onan om kinderen te verwekken voor zijn broer.

2. Wat zeiden de medici? - Is masturbatie schadelijk voor de gezondheid?

Vanaf de Middeleeuwen groeide langzamerhand de overtuiging dat masturbatie heel slecht was voor iemands gezondheid en zijn welbevinden.

• Hippocrates, een Griekse arts, die wordt gezien als de vader van de geneeskunde, was van mening dat het verlies van zaad zou leiden tot problemen met de ruggegraat! Zijn tekst werd hernieuwd opgenomen in de Middeleeuwen. Artsen verklaarden ook dat zaad een krachtig vocht was en dat het verlies ervan het lichaam verzwakte.
• An anonym pamphlet over ‘Onanie, d.w.z. de afschuwelijke zonde van zelfbevlekking’ herhaalde in 1710 de veronderstelde kwalijke gevolgen van het verspillen van zaad en maakte het allemaal nog een graadje erger. Het was onmiddellijk een bestseller en leidde tot 80 edities in vele Europese talen.
• De Zwitserse dokter Tissot publiceerde in 1760 een boekwerkje ‘Onanie - een verhandeling over het kwaad dat wordt aangericht door masturbatie’. Hij somde de gevolgen aldus op: TB, gezichtsverlies, problemen met de spijsvertering, impotentie en krankzinnigheid. Zijn ideeën werden al snel standaard in de geneeskunde.
• In 1812 schreef Benjamin Rush, de “vader van de psychiatrie in Amerika” de volgende zaken toe aan masturbatie: impotentie, leverkwalen, kanker aan de ruggegraat, longkanker, indigestie, blindheid, epilepsie, slapeloosheid, geheugenverlies, prostaatklachten, innerlijke bloedingen en de dood.
  Psychiaters, zoals de vooraanstaande Brit Maudsley, waren het er over het algemeen mee eens. De laatste beschreef het verloop van de ‘ziekte’ in 1867 als volgt: geperverteerde emoties, en geestelijke verwarring, verstandsverlies, nachtelijke hallucinaties, moordlustige en suicidale neigingen, en tenslotte totale krankzinnigheid.

Een dergelijk medisch standpunt is zonder meer achterhaald. Er is geen bewijs voor de fysieke kwalen die traditioneel aan masturbatie werden toegeschreven. Masturberen op zich kan op de lange duur de persoon zeer egocentrisch maken. Het ontneemt immers aan de menselijke seksdaad zijn voornaamste oogmerk en samenhang, namelijk het scheppen van een ‘holistische’ en intieme relatie.

3. De leer van de Schrift - Is masturbatie de onkuisheid die wordt veroordeeld in Paulinische geschriften?

Onder invloed van dergelijke middeleeuwse en medische opvattingen hebben de christenen bepaalde Nieuw Testamentische passages verklaard als directe verwijzingen naar masturbatie.

“Er mag onder u zelfs geen sprake zijn van ontucht, of van alle soorten onreinheid.” Efeziërs 5,3-5 .

“Ontucht, onreinheid en losbandigheid.... Ik waarschuw u, wie zoiets doet zal het Koninkrijk Gods niet beërven.”
Galaten 5,19; zie ook Markus 7,20-22; 2 Korintiërs 12,21;Kolossenzen 3,5.

Geen van die termen verwijst echter naar masturbatie. Ze verwijzen allemaal naar echtbreuk. Het is onterecht als men een schriftuurlijk verbod baseert op die teksten, zo wordt algemeen geoordeeld.

4. Traditionele moraliteit - Maakt een gevoel van genot masturbatie zondig?

Het ervaren van genot op zich is niet zondig. Er zijn nog andere zaken die een stimulans betekenen voor het lichaam: genieten van een welriekend bad, in de zon liggen en de zonnestralen voelen op je lijf, genieten van een heerlijk maal of van een sensuële massage. In al die gevallen worden de zenuwuiteinden gestimuleerd door een uitwendige prikkel, en die geven dan weer een prettig gevoel. Het enige verschil met masturbatie is de intensiteit van dergelijke gevoelens.

Hoewel er dus andere ongewenste neveneffecten kunnen voorkomen bij masturbatie, is het niet het genieten zelf dat deze zondig maakt.

5. De traditionele Katholieke leer - Is masturbatie een ‘intrisiek ongeordende handeling’, en altijd zonder meer doodzonde?

Paus Paulus VI heeft in 1975 een verklaring uitgegeven over vele aspecten van menselijke seksuele ethiek. Deze was getiteld: ‘Persona Humana - Verklaring over bepaalde kwesties van seksuele ethiek.’, uitgegeven door de Heilige Congregatie voor de Geloofsleer, op 29 december 1975. Enige citaten:

• “Masturbatie is een ernstige morele afwijking...”
• “Masturbatie is een intrinsiek ernstige ziekelijke handeling... Het weloverwogen hanteren van het seksueel vermogen buiten normale huwelijksrelaties gaat wezenlijk in tegen het doel van dit vermogen. Het mist immers de seksuele relatie die de morele orde vereist, namelijk de verhouding waarin ‘het volledig besef van wederzijdse zelfgave en menselijke voortplanting in de context van ware liefde’ tot stand komt.’ Alle weloverwogen uitoefening van het seksueel vermogen moet worden gereserveerd voor deze wettige relatie.”

De leer is gebaseerd op het tratitionele standpunt dat het krijgen van kinderen het uiteindelijke doel van iedere vorm van seks moet zijn. Deze leer heeft ook andere gevolgen: (1) zij betekent een totaal verbod op voorbehoedsmiddelen, (2) zij beschouwt iedere fiesieke daad tussen homoseksuelen als intrinsiek verderfelijk en (3) zij veroordeelt ook elke vorm van masturbatie.

Vele Katholieke theologen en moralisten verwerpen tegenwoordig dit standpunt, uitgedrukt in dit pauselijk schrijven en in vergelijkbare andere documenten die handelen over de intrinsieke aard van seksualiteit. Ze verwerpen de traditonele opvatting dat seksualiteit exclusief bedoeld is voor de voortplanting en dat alle seksuele handelingen die niet kunnen leiden tot bevruchting veroordeeld worden als ingaande tegen de natuurwet.

Het bedrijven van seks heeft nog andere legitieme oogmerken dan de voortplanting, bijvoorbeeld het afreageren van iemands seksuele gespannenheid en het versterken van de band tussen partners. Met andere woorden: hoewel ongehinderde gemeenschap tussen man en vrouw het ideaal is, zijn er geldige redenen voor een gehuwd paar om tijdens de gemeenschap voorbehoedsmiddelen te gebruiken of elkaar te knuffelen en te stimuleren, ook voor homoseksuele partners om fysiek de liefde te bedrijven en voor het individu om in bepaalde omstandigheden te durven masturberen.

Hoe oordeelt de pastoraal tegenwoordig over masturbatie?

Zelfs de (weinige) moraal theologen die masturbatie nog steeds zien als in zichzelf een zware doodzonde, geven toe dat deze subjectief gezien vaak niet meer dan een dagelijkse of kleine zonde is.

Het lijkt beter om masturbatie te beschouwen als moreel gezien neutraal. Enige citaten:

• “Masturbatie is net zo onvermijdelijk en evenzeer onderdeel van de psycho-fysieke ontwikkeling van het volwassen worden als nachtelijke zaaduitstoot.” William Bausch, A Boy’s Sex Life: Handbook of Basic Information and Guidance, Fides 1969.
• “Masturbatie is de natuurlijke weg waarlangs de warme, edelmoedige liefde van de jeugd en later de kalme, positieve huwelijksliefde van de volwassene wordt bereikt.” Havelock Ellis, The Psychology of Sex, Londen 1959.
• “ ... Voor het welzijn van ouders en kinderen, ja voor iedereen, dient eens en voorgoed gezegd dat masturbatie geen ongunstige gevolgen heeft, fysieke noch morele, zolang men maar niet de vergissing begaat haar op een moreel vlak te plaatsen, waarmee zij niets te maken heeft.” Paolo Liggeri, Morale Sessuale e Difficolta Attuali, Milano 1958.

Net als met alle andere dingen in het leven bepalen de omstandigheden gewoonlijk of iets goed is of verkeerd. Masturbatie is geen goede zaak, wanneer die de plaats inneemt van een liefdevolle relatie of als we eraan verslaafd raken. Maar vanuit een christelijk oogpunt gezien hoeven we niet elke handeling van masturbatie als zonde te zien. Voor sommige mensen kan het een natuurlijke manier zijn om het eigen lichaam te ontdekken of om spanning af te reageren.

John Wijngaards

vertaling Theresia Saers